Krijgen de wijkteams meer autonomie?

Krijgen de wijkteams meer autonomie?

Is het mogelijk en wenselijk om de maatschappelijke ondersteuning in Almere vergaand te decentraliseren, waarbij de wijkteams veel zelfstandiger gaan werken en het ‘stadhuis’ een minder bepalende rol krijgt? Dat was de vraag die een werkgroep van raadsleden de afgelopen maanden heeft uitgezocht. Daarnaast deed de gemeentelijke afdeling Onderzoek & Statistiek onderzoek naar het functioneren van wijkteams in Tilburg, Leeuwarden, Eindhoven en Zaanstad (ZST). Mede op basis daarvan moet de gemeenteraad nu gaan bepalen of – en in welke vorm – het wenselijk is dat er meer wordt overgelaten aan de wijkteams om meer maatwerk te leveren. Komende donderdag wordt daarover gesproken tijdens de Politieke Markt. Er liggen dan vier moties ter bespreking.

Waar gaat decentralisatie precies over?
De wijkteams wijzen aan mensen die dat nodig hebben voorzieningen en allerlei zorg toe. Op dit moment hebben ambtenaren nog de leiding. De bedoeling is om per wijk of gebied te kijken wat logisch is waar die leiding te beleggen, wat bijvoorbeeld ook bij zorg- en welzijnsinstellingen kan liggen,  met als doel meer maatwerk te leveren. Soms is dat minder duur dan allerlei procedures, vaak is dat beter.

De wijkteams van de vijf onderzochte gemeenten hebben het allemaal anders ingericht. Meestal hebben zorginstellingen de leiding. In Almere niet. Hier hebben ambtenaren de leiding. Ook is de cliëntondersteuning elders anders geregeld. Veel gemeenten hebben een vrij budget om ongebruikelijke toewijzingen voor inkomen, zorg en voorzieningen te doen. Want soms passen de spelregels niet op de situatie. Ze mogen afwijken, of zelfs iets doen wat officieel niet kan, zoals bijstand voor een alleenstaande moeder die nog net geen 18 is.

Onderzoek
De afdeling Onderzoek & Statistiek heeft  vijf gemeenten met elkaar vergeleken en kan geen alles overkoepelende aanbeveling geven  of er meer moet worden overgelaten aan de wijkteams. Wel wordt er advies gegeven. Zo wordt het belangrijk gevonden dat bij decentralisatie de centrale instantie moet durven ‘loslaten’ en erop vertrouwen dat de professionals in de teams verantwoorde beslissingen zullen nemen. Bovendien is het nodig dat de gemeenteraad bereid is om langdurig vast te houden aan het nieuwe beleid. Er kunnen –zeker de eerste jaren–dingen misgaan. Professionals moeten de tijd krijgen om te leren omgaan met de nieuwe situatie waarin zij meer ruimte krijgen om hun werk te doen. Om ervoor te zorgen dat de gemeenteraad toch een vinger aan de pols kan houden moet er geregeld feedback komen.

Politieke Markt
Komende donderdag praten de raadsleden tijdens de Politieke Markt over deze kwestie. In combinatie hebben een aantal partijen vier moties ingediend die besproken gaan worden. PVV, Leefbaar Almere, PvdA, SP en Fractie Van Dijk roepen in een motie op de wijkteams inderdaad meer zelfstandigheid te geven. In de onderzochte steden Zaanstad, Tilburg, Haarlem, Rotterdam en Leeuwarden zijn goede ervaringen opgedaan. En qua omvang en vraagstukken zijn deze gemeenten een voorbeeld voor Almere. Het zelfstandige wijkteam beslist wat nodig is om de aanvrager te ondersteunen, de backoffice voert vervolgens dat besluit uit. De teams zouden moeten gaan werken met strikte financiële afspraken;  waarbij ieder jaar een duidelijke verantwoording afgelegd moet worden over waar de financiën aan zijn besteed.  

Cliëntondersteuning
De partijen roepen in een tweede motie op tot onafhankelijke cliëntondersteuning. Op dit moment is dat in Almere niet optimaal georganiseerd. Hulpvragers en cliënten moeten tijdig gewezen worden op de mogelijkheid van ondersteuning en  goed geïnformeerd tegenspel moeten kunnen bieden aan autonome wijkteams. Er altijd keuze moet zijn voor de cliënt om zich te laten ondersteunen door een vrijwilliger of een professional.

Dezelfde partijen – minus PvdA – stellen in een derde motie voor om de wijkteams met ingang van 1 januari 2018 de beschikking te geven over een vrij besteedbaar maatwerkbudget van 300.000 euro. Dit geld moet worden gefinancierd uit de beschikbare middelen voor de WMO en worden verwerkt in de programmabegroting van 2018.

De fracties Leefbaar Almere, PvdA, SP en Fractie Van Dijk roepen in een vierde motie op om de Almeerse werkwijze (één werkmodel voor alle wijken) los te laten. Zij willen dat de zorgstructuur in de wijk afhankelijk moet zijn van de samenstelling van de wijk, bijvoorbeeld naar bevolkingsopbouw en samenhang. Dit moet leiden tot efficiëntere en effectiever functionerende wijkteams; na twee jaar ervaring is het tijd bij te sturen.